ذبيح الله صفا

1150

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

قبول يافته است ، و از عجائب آنكه غالب اين دودسته از كتب مشحونست بذكر مثالب تاتار و مغول ؛ و علاوه‌براينها چند كتاب در تاريخ از همين دوره داريم كه مطلقا مربوط بمغولان نيست و يا اصلا بتشويق آنان فراهم نيامده است . [ تاريخ عمومى ] از جملهء كتابهاى معتبر در تاريخ عمومى كتاب معروف طبقات ناصرى است در ذكر بيست و يك طبقه از انبياء و خلفا و ملوك عجم تا ظهور اسلام ، و ملوك يمن و سلسله‌هاى سلاطين از طاهريان و صفاريان و سامانيان و ديلميان و غزنويان و سنجريان و نيمروزيان و ملوك كرد و خوارزمشاهان و غوريان و سلاطين هند و چنگيزيان ؛ مؤلف اين كتاب قاضى ابو عمرو منهاج الدين بن سراج الدين جوزجانى معروف به « منهاج سراج » نويسندهء بزرگ قرن هفتم است كه بموقع دربارهء او سخن خواهيم گفت . ديگر از نويسندگان كتب معروف در تاريخ عمومى قاضى ناصر الدين بيضاوى دانشمند بزرگ قرن هفتم است كه كتاب خود نظام التواريخ را در خلاصهء تاريخ عالم بسال 674 هجرى تأليف كرد و سپس مطالبى تا حدود سال 694 هجرى برآن افزود . از كتب ديگر در تاريخ عمومى كتاب معتبر و مشهور جامع التواريخ است كه به علت اشتمال بر احوال خلفا و سلسله‌هاى سلاطين ايران و على الخصوص مغولان ، و نيز بسبب توجه خاص بخلافت فاطمى و اسمعيليان و نزاريان و تاريخ مفصل آنان ، از جملهء كتابهاى مستند فارسى است . مؤلف اين كتاب خواجه رشيد الدين فضل اللّه همدانى وزير دانشمند ايران در دورهء ايلخانان مغول است كه كتاب خود را در هفت مجلّد بسال 710 هجرى بپايان رسانيد . تاريخ عمومى معروف ديگرى كه چند سال بعد از كتاب جامع التواريخ تأليف شد تاريخ گزيده است كه تأليف آن بسال 730 هجرى بدست حمد اللّه بن ابى بكر بن احمد مستوفى قزوينى انجام گرفت . اين كتاب از ذكر احوال پيامبران شروع شده و بسلسله‌هاى ايرانى تا عهد نويسنده و بيان احوال ائمهء سنّت و قرّاء و مشايخ و علماى دين و شعرا و ذكر اخبار قزوين پايان يافته است .